NJ 1993/400
--------------------------------------------------------------------------------
EUROPEES HOF VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS
16 december 1992
Series A, vol. 251-B
(Ryssdal, Bernhardt, Pettiti, Walsh, Russo, Spielmann, Valticos, Loizou m.nt.
EJD)

EVRM art. 8

[Essentie] Huiszoeking in advocatenkantoor is inmenging in privéleven, beschermd
door art. 8 Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden (EVRM).
Het respect voor iemands privéleven houdt ook het recht in om tot op zekere
hoogte relaties aan te gaan en te ontwikkelen met andere mensen. Van het recht
op privéleven mogen activiteiten van beroeps- of bedrijfsmatige aard niet zonder
meer worden uitgesloten, nu juist gedurende de werktijd een aanzienlijke, zo
niet de grootste kans bestaat voor mensen om relaties met de buitenwereld te
ontplooien. Met name met betrekking tot vrije beroepen is het niet altijd
mogelijk om een helder onderscheid te maken tussen welke activiteiten zakelijk
zijn en welke niet. Een nauwe interpretatie van het recht op privéleven en
respect voor woning draagt dan ook het risico van ongelijke behandeling in zich
(§ 29-30).
De interpretatie van de begrippen "privéleven" en "woning", waarbij bepaalde
beroepsmatige en bedrijfsactiviteiten of -gebouwen hiertoe gerekend worden, is
in het algemeen verenigbaar met het onderwerp en het doel van art. 8, namelijk
de bescherming van een individu tegen arbitraire inmenging door de overheid. Op
basis van het tweede lid van art. 8 behouden de autoriteiten evenwel hun recht
om dit recht te beperken, waarbij de beperkingen verreikender kunnen zijn
wanneer het activiteiten of gebouwen van beroeps- of bedrijfsmatige aard betreft
(§ 29-31).
In casu was het huiszoekingsbevel niet noodzakelijk in een democratische
rechtsorde, want disproportioneel met het nagestreefde doel. Het bevel was in
algemene termen en zonder enige beperking uitgevaardigd. Het Duitse recht
voorziet niet in speciale veiligheidsmaatregelen met betrekking tot
huiszoekingen van advocatenkantoren, zoals de aanwezigheid van een
onafhankelijke toezichthouder. De huiszoeking was in de aanwezige omstandigheden
een disproportionele inbreuk op het beroepsgeheim van de advocaat. Bovendien kon
door de bijkomende publiciteit klagers reputatie als advocaat, zowel bij zijn
cliënten als bij het grote publiek, negatief beïnvloed worden (§ 37).
Schending van art. 8 EVRM (§ 38).

[Tekst] Niemietz,
tegen
Duitsland.
Feiten
Klager, Niemietz, leeft en werkt als advocaat in Freiburg im Breisgau
(Duitsland).
Op 9 dec. 1985 werd per telefax een brief verzonden van het postkantoor te
Freiburg naar rechter Miosga van de Rechtbank van Freising (Amtsgericht). In de
brief werd de handelwijze van deze rechter tijdens een proces tegen J. (een
werkgever die uit overtuiging had geweigerd kerkbelasting voor zijn werknemers
af te dragen) ondemocratisch en terroriserend genoemd, en werd vrijspraak tegen
J. geëist. De brief was gesigneerd met Klaus Wegner - waarschijnlijk een
fictieve persoon - en geschreven in naam van de Anti-klerikale werkgroep
("Antiklerikaler Arbeitskreis") van de Freiburgse partij "Bunte Liste".
Niemietz was gedurende enkele jaren als raadslid van Freiburg, voorzitter
geweest van de Bunte Liste. Hoewel geen lid, speelde hij een belangrijke rol
binnen de Anti-klerikale werkgroep, welke groep tot doel had de invloed van de
kerk te verkleinen. Tot het eind van 1985 werd de post voor de Bunte Liste, naar
het kantoor van klager en zijn collega gestuurd. Zijn collega was ook
beroepsmatig, actief geweest voor de partij. Het correspondentieadres van de
Bunte Liste was het zelfde postbusnummer als dat wat op de brief naar rechter
Miosga was vermeld.
Nadat eerdere pogingen om de ware identiteit van Klaus Wegner te achterhalen
waren mislukt, werd in het kader van een gerechtelijk onderzoek tegen Klaus
Wegner op 8 aug. 1986 door de Rechtbank van München, een huiszoekingsbevel voor
het kantoor van klager en zijn collega uitgevaardigd. Op 13 november werd het
kantoor van klager onderzocht, daarbij weigerde klager informatie te verstrekken
over Klaus Wegner, op grond van het feit dat hij zich daarmee zelf bloot zou
stellen aan het risico van strafvervolging. Tevens werden de woningen van D. en
G. doorzocht, daar werden documenten gevonden waaruit het vermoeden rees dat de
brieven naar rechter Miosga door D. geschreven waren.
Op 10 dec. 1986 diende de voorzitter van de Freiburgse orde van advocaten een
formeel protest in bij de president van de Rechtbank van München. In een
antwoord van 27 jan. 1987 schreef de president dat de huiszoeking proportioneel
was geweest omdat de omstreden brief een ernstige inmenging met de aanhangige
strafzaak betekende. Wegens gebrek aan bewijs werd de zaak tegen Klaus Wegner
later stopgezet.
Op 27 maart 1987 werd klagers beroep tegen het huiszoekingsbevel door de
rechtbank niet-ontvankelijk verklaard, wegens het feit dat dit bevel reeds was
geëxecuteerd ("prozessualer Überholung") en dat er geen juridisch belang
aanwezig was om het huiszoekingsbevel alsnog onrechtmatig te verklaren.
Op 28 april 1987 diende klager een constitutioneel beroep
("Verfassungsbeschwerde") in tegen het huiszoekingsbevel van 8 aug. 1986 en
bovengenoemde uitspraak van 27 maart 1987. Dit beroep werd op 18 augustus door
een kamer van drie rechters wegens te weinig kans op slagen niet-ontvankelijk
verklaard.
Procedure voor de Commissie
In zijn klacht van 15 febr. 1988 bij de Commissie stelde Niemietz dat het
huiszoekingsbevel in strijd was met zijn recht op respect voor huis en
correspondentie, beschermd in art. 8 EVRM. Ook beriep hij zich op schending van
art. 1 van het Eerste Protocol bij het verdrag, omdat aan de goodwill van zijn
kantoor en zijn reputatie als advocaat schade was toegebracht. Daarnaast stelde
hij dat hem, in strijd met art. 13 van het verdrag, geen effectieve
rechtsmiddelen tegen de Duitse autoriteiten openstonden met betrekking tot
bovengenoemde klachten.
Op 5 april 1990 verklaarde de Commissie de klacht alleen met betrekking tot art.
8 en art. 1 van het Eerste Protocol ontvankelijk. In het rapport van 29 mei 1991
werd door de Commissie unaniem geoordeeld dat art. 8 was geschonden en dat art.
1 van het Eerste Protocol geen nadere beschouwing behoefde. Op 12 juli 1991 werd
de klacht door de Commissie aan het Hof voorgelegd.
As to the law
I. Alleged violation of Art. 8 of the Convention
26. Mr Niemietz alleged that the search of his law office had given rise to a
breach of Art. 8 of the Convention, which reads as follows:
1. Everyone has the right to respect for his private and family life, his home
and his correspondence.
2. There shall be no interference by a public authority with the exercise of
this right except such as is in accordance with the law and is necessary in a
democratic society in the interests of national security, public safety or the
economic well-being of the country, for the prevention of disorder or crime, for
the protection of health or morals, or for the protection of the rights and
freedoms of others.
This submission was accepted by the Commission, on the basis that the search
constituted an unjustified interference with the applicant's private life and
home.
A. Was there an "interference"?
27. In contesting the Commission's conclusion, the Government maintained that
Art. 8 did not afford protection against the search of a lawyer's office. In
their view, the Convention drew a clear distinction between private life and
home, on the one hand, and professional and business life and premises, on the
other.
28. In arriving at its opinion that there had been an interference with Mr
Niemietz's "private life" and "home", the Commission attached particular
significance to the confidential relationship that exists between lawyer and
client. The Court shares the Government's doubts as to whether this factor can
serve as a workable criterion for the purposes of delimiting the scope of the
protection afforded by Art. 8. Virtually all professional and business
activities may involve, to a greater or lesser degree, matters that are
confidential, with the result that, if that criterion were adopted, disputes
would frequently arise as to where the line should be drawn.
29. The Court does not consider it possible or necessary to attempt an
exhaustive definition of the notion of "private life". However, it would be too
restrictive to limit the notion to an "inner circle" in which the individual may
live his own personal life as he chooses and to exclude therefrom entirely the
outside world not encompassed within that circle. Respect for private life must
also comprise to a certain degree the right to establish and develop
relationships with other human beings.
There appears, furthermore, to be no reason of principle why this understanding
of the notion of "private life" should be taken to exclude activities of a
professional or business nature since it is, after all, in the course of their
working lives that the majority of people have a significant, if not the
greatest, opportunity of developing relationships with the outside world. This
view is supported by the fact that, as was rightly pointed out by the
Commission, it is not always possible to distinguish clearly which of an
individual's activities form part of his professional or business life and which
do not. Thus, especially in the case of a person exercising a liberal
profession, his work in that context may form part and parcel of his life to
such a degree that it becomes impossible to know in what capacity he is acting
at a given moment of time.
To deny the protection of Art. 8 on the ground that the measure complained of
related only to professional activities - as the Government suggested should be
done in the present case - could moreover lead to an inequality of treatment, in
that such protection would remain available to a person whose professional and
nonprofessional activities were so intermingled that there was no means of
distinguishing between them. In fact, the Court has not heretofore drawn such
distinctions: it concluded that there had been an interference with private life
even where telephone tapping covered both business and private calls (see the
Huvig v. France judgment of 24 April 1990, Series A no. 176-B, p. 41, § 8, and
p. 52, § 25, NJ 1991, 523 (m.nt. EJD); and, where a search was directed solely
against business activities, it did not rely on that fact as a ground for
excluding the applicability of Art. 8 under the head of "private life" (see the
Chappell v. the United Kingdom judgment of 30 March 1989, Series A no. 152-A, p.
12-13, § 26, and p. 21-22, § 51, NJ 1991, 522 (m.nt. EJD)).
30. As regards the word "home", appearing in the English text of Art. 8, the
Court observes that in certain Contracting States, notably Germany (see para. 18
above), it has been accepted as extending to business premises. Such an
interpretation is, moreover, fully consonant with the French text, since the
word "domicile" has a broader connotation than the word "home" and may extend,
for example, to a professional person's office.
In this context also, it may not always be possible to draw precise
distinctions, since activities which are related to a profession or business may
well be conducted from a person's private residence and activities which are not
so related may well be carried on in an office or commercial premises. A narrow
interpretation of the words "home" and "domicile" could therefore give rise to
the same risk of inequality of treatment as a narrow interpretation of the
notion of "private life" (see para. 29 above).
31. More generally, to interpret the words "private life" and "home" as
including certain professional or business activities or premises would be
consonant with the essential object and purpose of Art. 8, namely to protect the
individual against arbitrary interference by the public authorities (see, for
example, the Marckx v. Belgium judgment of 13 June 1979, Series A no. 31, p. 15,
§ 31, NJ 1980, 462 (m.nt. EAA)). Such an interpretation would not unduly hamper
the Contracting States, for they would retain their entitlement to "interfere"
to the extent permitted by para. 2 of Art. 8; that entitlement might well be
more far-reaching where professional or business activities or premises were
involved than would otherwise be the case.
32. To the above-mentioned general considerations, which militate against the
view that Art. 8 is not applicable, must be added a further factor pertaining to
the particular circumstances of the case. The warrant issued by the Munich
District Court ordered a search for, and seizure of, "documents" - without
qualification or limitation - revealing the identity of Klaus Wegner (see para.
10 above). Furthermore, those conducting the search examined four cabinets with
data concerning clients as well as six individual files (see para. 11 above);
their operations must perforce have covered "correspondence" and materials that
can properly be regarded as such for the purposes of Art. 8. In this connection,
it is sufficient to note that that provision does not use, as it does for the
word "life", any adjective to qualify the word "correspondence". And, indeed,
the Court has already held that, in the context of correspondence in the form of
telephone calls, no such qualification is to be made (see the above-mentioned
Huvig judgment, Series A no. 176-B, p. 41, § 8, and p. 52, § 25). Again, in a
number of cases relating to correspondence with a lawyer (see, for example, the
Schönenberger and Durmaz v. Switzerland judgment of 20 June 1988, Series A no.
137, NJCM-bull. 1988, 563 and the Campbell v. the United Kingdom judgment of 25
March 1992, Series A no. 233), the Court did not even advert to the possibility
that Art. 8 might be inapplicable on the ground that the correspondence was of a
professional nature.
33. Taken together, the foregoing reasons lead the Court to find that the search
of the applicant's office constituted an interference with his rights under Art.
8.
B. Was the interference "in accordance with the law"?
34. The applicant submitted that the interference in question was not "in
accordance with the law", since it was based on suspicions rather than facts and
so did not meet the conditions laid down by Art. 103 of the Code of Criminal
Procedure and since it was intended to circumvent the legal provisions
safeguarding professional secrecy.
35. The Court agrees with the Commission and the Government that that submission
must be rejected. It notes that both the Munich I Regional Court and the Federal
Constitutional Court considered that the search was lawful in terms of Art. 103
of the aforesaid Code and sees no reason to differ from the views which those
courts expressed.
C. Did the interference have a legitimate aim or aims?
36. Like the Commission, the Court finds that, as was not contested by the
applicant, the interference pursued aims that were legitimate under para. 2 of
Art. 8, namely the prevention of crime and the protection of the rights of
others, that is the honour of Judge Miosga.
D. Was the interference "necessary in a democratic society"?
37. As to whether the interference was "necessary in a democratic society", the
Court inclines to the view that the reasons given therefor by the Munich
District Court can be regarded as relevant in terms of the legitimate aims
pursued. It does not, however, consider it essential to pursue this point since
it has formed the opinion that, as was contended by the applicant and as was
found by the Commission, the measure complained of was not proportionate to
those aims.
It is true that the offence in connection with which the search was effected,
involving as it did not only an insult to but also an attempt to bring pressure
on a judge, cannot be classified as no more than minor. On the other hand, the
warrant was drawn in broad terms, in that it ordered a search for and seizure of
"documents", without any limitation, revealing the identity of the author of the
offensive letter; this point is of special significance where, as in Germany,
the search of a lawyer's office is not accompanied by any special procedural
safeguards, such as the presence of an independent observer. More importantly,
having regard to the materials that were in fact inspected, the search impinged
on professional secrecy to an extent that appears disproportionate in the
circumstances; it has, in this connection, to be recalled that, where a lawyer
is involved, an encroachment on professional secrecy may have repercussions on
the proper administration of justice and hence on the rights guaranteed by Art.
6 of the Convention. In addition, the attendant publicity must have been capable
of affecting adversely the applicant's professional reputation, in the eyes both
of his existing clients and of the public at large.
E. Conclusion
38. The Court thus concludes that there was a breach of Art. 8.
II. Alleged violation of Art. 1 of Protocol No. 1
39. Mr Niemietz also argued that, by impairing his reputation as a lawyer, the
search constituted a violation of Art. 1 of Protocol No. 1, which provides:
Every natural or legal person is entitled to the peaceful enjoyment of his
possessions. No one shall be deprived of his possessions except in the public
interest and subject to the conditions provided for by law and by the general
principles of international law.
The preceding provisions shall not, however, in any way impair the right of a
State to enforce such laws as it deems necessary to control the use of property
in accordance with the general interest or to secure the payment of taxes or
other contributions or penalties.
40. Having already taken into consideration, in the context of Art. 8, the
potential effects of the search on the applicant's professional reputation (see
para. 37 above), the Court agrees with the Commission that no separate issue
arises under Art. 1 of Protocol No. 1.
III. Application of Art. 50 of the Convention
41. Art. 50 of the Convention reads:
If the Court finds that a decision or a measure taken by a legal authority or
any other authority of a High Contracting Party is completely or partially in
conflict with the obligations arising from the
(...) Convention, and if the internal law of the said Party allows only partial
reparation to be made for the consequences of this decision or measure, the
decision of the Court shall, if necessary, afford just satisfaction to the
injured party.
42. In a letter filed on 16 December 1991 the applicant requested the Court,
taking into account in particular the damage caused to the reputation of his
practice, to award him under Art. 50 compensation of a type and amount to be
determined by the Court in its discretion.
43. The Court is unable to accede to that request.
The applicant has, in the first place, not established that the breach of Art. 8
caused him pecuniary damage. If and in so far as it may have occasioned
non-pecuniary damage, the Court considers, like the Delegate of the Commission,
that its finding of a violation constitutes of itself sufficient just
satisfaction therefor. Finally, although Mr Niemietz stated at the hearing that
his request extended to his costs and expenses referable to the proceedings in
Germany and in Strasbourg, he has supplied no particulars of that expenditure.
For these reasons, the Court unanimously
1. Holds that there has been a violation of Art. 8 of the Convention;
2. Holds that no separate issue arises under Art. 1 of Protocol No. 1;
3. Dismisses the applicant's claim for just statisfaction.

Nadere omschrijving van de relationele privacy
1. Tegen Klaus Wegener werd in München in januari 1986 een procedure gestart
wegens belediging. In het kader daarvan was een huiszoekingsbevel uitgevaardigd
dat betrekking had op het kantoor van de advocaat Niemietz. Niemietz was een
aantal jaren voorzitter geweest van de Antiklerikaler Arbeitskreis waaraan Klaus
Wegener verbonden was geweest. Door middel van de huiszoeking hoopten de
autoriteiten meer over Wegener te weten te komen.
Na het Chappell-arrest (EHRM 30 maart 1989, Series A no. 152-A, NJ 1991, 522,
m.nt. EJD) kreeg het Hof de gelegenheid zich duidelijker uit te laten over de
vraag wat onder "home" en "private life" in art. 8 EVRM moet worden verstaan.
Het arrest brengt daardoor een belangrijke verduidelijking van het zgn.
relationele privacy-recht: de bepaling van de privacy in relatie tot anderen.
Het informationele privacy-recht (het zelfbeschikkingsrecht met betrekking tot
de informatie die over een individu in omloop is), kreeg eerder in de
Gaskin-zaak de aandacht (EHRM 7 juli 1989, Series A nr. 160, NJ 1991, 659, m.nt.
EJD).
2. Kon men uit het Chappell-arrest al wel de conclusie trekken, dat een kantoor
onder de privacy-bescherming valt, thans zegt het Hof (onder verwijzing naar
Chappell) ondubbelzinnig dat zakelijke activiteiten (en dus ook zakelijke
ruimten, zoals kantoren) onder de bescherming van art. 8 EVRM vallen.
Het Hof begint met het object van het "private life" in r.o. 29 niet te binden
aan de "inner circle" van een individueel leven. Het omvat ook de "outside
world". Aangezien een individu een groot deel van zijn/haar leven in
werkgemeenschappen doorbrengt, is het niet goed mogelijk om een duidelijk
onderscheid te maken tussen de activiteiten die tot het privéleven en die welke
tot de zakelijke sfeer behoren. Het maken van een onderscheid tussen privé en
zakelijk zou bovendien tot een niet gerechtvaardigde ongelijke behandeling
kunnen leiden tussen personen wier zakelijk en privé-leven wel is te scheiden en
die waar dat niet het geval is. Onder verwijzing naar de Huvig- en Kruslin-zaken
(EHRM 24 april 1990, Series A 176-A en B, NJ 1991, 523, m.nt. EJD) zegt het Hof
dat er bij de bescherming van telefoongesprekken ook geen onderscheid is gemaakt
tussen zakelijke en privégesprekken.
In r.o. 30 ecarteert het Hof de mogelijke beperking die ligt in het "home" dat
naast het "private life" in art. 8 wordt genoemd: de Franse tekst spreekt over
"domicile". Ook hier moet een verschil in behandeling worden vermeden, omdat
iemand zijn beroep zowel "thuis" als op een "kantoor" kan uitoefenen.
Het Hof stelt dus langs drie wegen vast dat privacy-bescherming zich ook
uitstrekt tot de zakelijke activiteiten en ruimten van een individu: 1. een
groot deel van het individuele leven speelt zich af op het werk; 2. er is geen
onderscheid te maken tussen privé- en zakelijke communicaties; 3. zakelijke
activiteiten kunnen zowel op een huisadres als een kantooradres worden
ontplooid.
Dit arrest gaat dus zowel over het "huisrecht" als de privacy van het individu
op de werkplek. Deze twee aspecten worden hierna nader belicht.
Huisrecht
3. Voor het "huisrecht" betekent dit arrest dat de beperkte Nederlandse
opvatting, dat dit recht slechts ziet op de woning, definitief is achterhaald.
Het is interessant om te zien hoe in de Nederlandse rechtspraktijk waar het
huisrecht wordt beperkt tot de privéwoning, nu juist die willekeurige
onderscheidingen optreden die het Hof in zijn arrest probeert te vermijden (zie
over deze beperkte uitleg P.A.M. Mevis, "Binnen zonder kloppen", Gouda Quint,
Arnhem 1989, par. 1.1). De wijziging van de binnentredingsbepalingen brengen
hierin geen verandering: P.A.M. Mevis, DD 1993, p. 128 e.v. De waarborgen van
art. 120-123 Sv waren dus niet alleen bij de huiszoeking in een "woning" in acht
te nemen, maar ook bij kantoren (aldus ook E. Myjer, NJCM-bull. 1993 (18-3), p.
320-329).
E. Myjer t.a.p. interpreteert het arrest voor wat de privacybescherming van de
zakelijke ruimte betreft restrictief, omdat het Hof in zijn arrest met zoveel
woorden de zakelijke activiteiten van het vrije beroep noemt (r.o. 29: "Thus,
especially in the case of a person exercising a liberal profession, his work in
that context may form part and parcel of his life to such a degree that it
becomes impossible to know in what capacity he is acting at a given moment.").
Ik kan een zodanige restrictieve benadering niet in het arrest lezen, te meer
daar het Hof in r.o. 31 de ratio van de bescherming generaliseert. Uitbreiding
van de begrippen "private life" en "home" tot "professional or business
activities or promises" is "consonant with the essential object and purpose of
Art. 8, namely to protect the individual against arbitrary interference by the
public authorities".
Een beperking van het huisrecht tot de werkplek van de individueel werkende
vrije beroeper omdat deze zowel thuis als op kantoor werkt, leidt bovendien tot
verschillen in behandeling die het Hof nu juist beoogt te vermijden. Er zijn
immers vrije beroepers die individueel werken, maar ook vrije beroepers die deel
uitmaken van grote werkverbanden (huisarts versus specialist in ziekenhuis,
éénmansadvocatenkantoor versus maatschap van 200 partners). Een soortgelijke
discussie heeft zich voorgedaan bij de Wet persoonsregistratie (WPR) over de
vraag of een persoonsgegeven bij een eenmanszaak, een kleine of een grote firma
wel steeds herleidbaar is tot een persoon (Eerste Kamer 1987-1988, 19095, nr.
2b, p. 3).
4. Is nu ook beslist dat ondernemingen-rechtspersonen een huisrecht hebben?
Daarop is door het Hof nog steeds geen expliciet antwoord gegeven. Het Hof
redeneert in deze zaak immers vanuit de natuurlijke persoon naar diens werk en
diens werkplek toe. Zoals ik in mijn noot bij de Chappell-zaak heb uiteengezet
(NJ 1991, p. 2218-2219) kunnen ook rechtspersonen grondrechtelijke bescherming
onder de Conventie genieten. Naar aanleiding van de Chappell-zaak was er echter
onduidelijkheid ontstaan, omdat het Hof van Justitie van de Europese
Gemeenschappen in de Hoechst-zaken (zie voor de vindplaats NJ 1991, p. 2219
r.k.) een privacy-recht op grond van art. 8 EVRM aan
ondernemingen/rechtspersonen had onthouden, onder meer met het argument dat er
geen precedent van het Europees Hof voor de rechten van de mens op dat punt
bekend zou zijn. Daarom is het opmerkelijk dat het Europese Hof in dit arrest
onder de feiten in r.o. 22 expliciet deze uitspraak van het Hof van Justitie
vermeldt, en met name ook de overweging dat het Hof van Justitie weliswaar niet
bekend is met een precedent van het Europese Hof dat de uitleg van art. 8 EVRM
zich uitstrekt tot bedrijfspanden, maar als Hof van Justitie oordeelt dat er
privacy-bescherming van natuurlijke en rechtspersonen in de meeste
rechtssystemen zou moeten bestaan: "The need for such protection must be
recognized as a general principle of community law".
Het Europese Hof plaatst deze overweging zonder commentaar, maar vermelding
ervan in dit arrest kan wel worden opgevat als een antwoord aan het Hof van
Justitie in de geest van: destijds heeft u ófwel de uitspraak inzake Chappell (6
maanden eerder dan de Hoechst-zaak) over het hoofd gezien, ófwel vond u die niet
duidelijk genoeg; welnu, hier is dan een duidelijk precedent in het
conventierecht voor uw "general principle of Community Law", waarbij uw
uitspraak over dat beginsel van gemeenschapsrecht voor ons natuurlijk een
belangrijk precedent was. De beide colleges zijn gelijk in rang zodat zij elkaar
bij de deur steeds voor zullen laten gaan (zie voor de verhouding tussen
gemeenschapsrecht en conventierecht "EG en Grondrechten", M.C. Burkens, H.R.B.M.
Kummeling (red.), Tjeenk Willink 1993, met name de bijdragen van M.C. Burkens,
M.A.J. Leenders - over de Hoechst-zaken - en L.F.M. Verhey - over het
privacyrecht).
Ik houd het er dus op dat het huisrecht ook geldt voor
ondernemingen-rechtspersonen. De ratio voor die bescherming is daar evenzeer van
toepassing als bij natuurlijke personen, terwijl ook het verschil tussen de
"grote" en "kleine" rechtspersonen tot een willekeurige ongelijke behandeling
zou leiden.
"Privacy op de werkplek"
5. Dat het Hof de privacy-bescherming uitbreidt tot buiten de privéplek is niet
opmerkelijk. Deze ruime bescherming vloeit rechtstreeks voort uit de niet aan
plaats gebonden klassieke omschrijving van het privacy-recht als "the right to
be let alone", die ook door de Hoge Raad in het arrest van 9 jan. 1987, NJ 1987,
928 (bespiede bijstandsmoeder) werd aanvaard (voor een overzicht van de
privacy-bescherming van het individu op de werkplek, zie F. Kuitenbrouwer, Data
Surveillance and the Workplace, in: Amongst Friends in Computers and the Law, A
Collection of Essays in Remembrance of Guy Vandenberghe, Computer law series,
Kluwer, p. 183-199, P.F. van der Heyden (red.), Privacy op de werkplek,
Sinzheimer cahiers nr. 4, en H.H. de Vries, Juridische aspecten van
huistelematica, Kluwer). In de Nederlandse rechtspraak zijn precedenten van
bescherming te vinden, bijv. Hof Den Bosch 2 juli 1986, NJ 1987, 451 en Pres.
Rb. Amsterdam 14 dec. 1989, Computerrecht 1990, nr. 2, 90.
Hoe buiten het "huisrecht" aan het privacy-recht van een rechtspersoon inhoud
moet worden gegeven, valt buiten het bestek van deze noot. Voor de
informationele privacy bepaalt de WPR dat deze alleen geldt voor natuurlijke
personen (met alle afgrenzingsproblemen van dien, zie onder 3).
Beperkingen en proportionaliteit
6. Het Hof acht de beperking die aan het privacy-recht van de advocaat werd
gegeven niet gerechtvaardigd in een democratische samenleving. Factoren die
daarbij een rol spelen, zijn het feit dat in het huiszoekingsbevel geen
omschrijving is gegeven van de "documenten" die werden gezocht, terwijl ook het
beroepsgeheim van de advocaat in het geding was.
Klaarblijkelijk ontbreekt in het Duitse recht een duidelijke bepaling zoals voor
huiszoeking en inbeslagneming neergelegd in art. 98 lid 2 Sv, welk voorschrift
door de Hoge Raad streng wordt geïnterpreteerd (HR 20 juni 1988, NJ 1989, 213;
HR 22 nov. 1991, NJ 1992, 315, m.nt. ThWvV en EAA).
7. Van belang is de overweging van het Hof in r.o. 31 slot. Het Hof houdt daar
de mogelijkheid open dat de verdragsstaten meer beleidsvrijheid zouden hebben om
beperkingen aan te leggen wanneer het gaat om zakelijke activiteiten ("might
well be more farreaching where professional or business activities or premises
were involved"). Het Hof lijkt hier een weg open te houden die vergelijkbaar is
met die welke het is ingeslagen onder art. 10 EVRM, waar de commerciële uitingen
meer beperkt kunnen worden dan de niet-commerciële (vgl. de Markt intern
Verlag-zaak EHRM 20 nov. 1989, NJ 1991, 738, m.nt. EAA).
EJD